Sözcükte Anlam Özellikleri

 

SÖZCÜKTE ANLAM ÖZELLİKLERİ

1. Gerçek Anlam: Sözcüklerin, aynı dili konuşan kişilerin zihinlerinde yarattığı ortak bir tasarım, ortak bir ilişkidir. Diğer bir açıklama olarakta mecazi olmayan, yan veya temel anlamlarına sözcük anlamı denir.

Başka şekilde tanımlamak gerekirse herkes tarafından kabul gören söylendiğinde akla ilk gelen anlamdır.

Örnek:     Hepimiz Türkçe konuşuyoruz.

Burada türkçe kelimesi türklerin konuştuğu dil olarak bilindiğinden gerçek anlamında kullanılmıştır.

 

a) Temel Anlam: Konuluş anlam diye bilinmektedir. Sözcüklerin en eski anlamıdır. Aynı zamanda yaygın anlam diyede bilinmektedir.

Örnek: Kapının anahtarı kırıldı. Cümlesinde anahtar sözcüğü kapalı nesneleri açmaya yarayan alet anlamında kullanılmıştır.

Örnek: Tenceredeki yemeği nereye döktün? Cümlesindeki dökmek  sözcüğü boşaltmak anlamında kullanılmıştır.

 

b) Yan Anlam: Sözcüklerin temel anlamdan ayrılmadan zaman içerisinde ki kazandığı yeni anlamdır.

Örnek: Ceketimin koları erimiş. Cümlesindeki "erimek" sözcüğü "yıpranmış, incelişmiş" anlamındadır.

örnek: Anahtar kelimeyi verirmisin. Cümlesindeki "anahtar" sözcüğü "şifre, belirleyici" anlamı taşımaktadır.

Dikkat: Bir sözcüğün temel anlamı veya yan anlamı gerçek anlamı demekir. Bir sözcüğün birden çok yan anlamı olabilmektedir.

 

2. Mecaz Anlam (Değişmeli Anlam):  Sözcüklerin gerçek ve yan anlamları dışında, bu ibarelerden tamamen uzaklaştırılarak kullanılmasıdır.

Örnek: Kadın utancından eridi bitti. Cümlesindeki "erimek" sözcüğü "mahcup oldu" anlamı taşımaktadır.

örnek: Öğretmen bugün kitap sayfalarına göz atmamızı istedi. Cümlesindeki "göz atmak" deyimi "bakmak, okumak, çalışmak anlamında kullanılmıştır.

Dikkat: Biz sözcüğün mecaz anlamlı olabilmesi için kesinlikle cümle içerisinde kullanılması gereklidir. Mecaz anlam; sözcük, argo, deyim, atasözü olarak karşımıza çıkabilir.

Örnek: Aşıklar söyler yanık türküler. Cümlesinde "yanık türkü" derken acıklı anlamı taşımaktadır.

Örnek: Yatan attan, gezen eşek daha yegdir. Cümlesi mecazlı atasözüne bir örnektir.

 

3. Terimsel Anlam: Bilim, spor, sanat, meslek dallarıyla ilgili olan özel veya belirli bir kavramı karşılayan sözcüklere terimsel anlam denir.

Örnekler:

Dava: Hukuk terimidir.

Açı: Geometri terimidir.

Deniz: Coğrafya terimidir.

Organel: Biyoloji terimidir.

Gol: Spor terimidir.

Şimdide cümle içerisindeki örneklerle açıklık getirelim.

Örnek: Asil adamın sonu oyununa bilet aldım. Cümlesinde "oyun"  sözcüğü sanat alanına karşılık kullanılmıştır.

 

4. Deyim Anlam: İki veya daha fazla sözcüğün birleşmesinden oluşan söz gruplarıdır.

Örnek: Beni hiç gale almadın. Cümlesinde "gale almamak" söz grubu önemsememek anlamında kullanılmıştır.

Örnek: Arkadaşımın söylediğine çok tepem attı. Cümlesinde "tepesi atmak" çok sinirlenmek anlamında kullanılmıştır.

Dikkat: Deyimleri oluşturan sözcüklerden en az bir tanesi mecaz anlam taşır.     

Not: Sözcüklerde birde çok anlamlılık vardır ve zaman içerisinde sözcüklerin birden çok anlam kazanması ile oluşur.

Örneğin "bağ" sözcüğü kelimesi, üzüm bağı, ayakkabı bağı, sargı olan bağ gibi.


Yorumlar - Yorum Yaz


ZİYARETÇİLER
Aktif Ziyaretçi7
Bugün Toplam98
Toplam Ziyaret1271389
HABERLER